Sądownictwo w Ukrainie – struktura oraz funkcjonowanie w czasie pokoju i wojny

Wymiar sprawiedliwości w Ukrainie przez pewien czas wzbudzał wątpliwości zarówno obywateli tego kraju, jak i międzynarodowych organizacji monitorujących niezawisłość sądownictwa. Zarzucano mu m.in. powolność działania, korupcję czy brak transparentnych procedur mianowania sędziów. Od roku 2014 nastąpił jednak szereg poważnych zmian w prawie ukraińskim – obejmujących także samą konstytucję – mających na celu zwiększenie sprawności funkcjonowania władzy sądowniczej oraz zaufania Ukraińców.

Obecna struktura ukraińskiego wymiaru sprawiedliwości

Po zmianach wprowadzonych w latach 2015-2018 w Ukrainie funkcjonują 3 instancje systemu sądowego: sądy lokalne (okręgowe), apelacyjne oraz Sąd Najwyższy; dwie pierwsze dzielą się dodatkowo na sądy powszechne, administracyjne i gospodarcze. Przed reformami funkcjonowała również 4. instancja w postaci wyższych sądów specjalistycznych, które jednak zlikwidowano, ponieważ powielały one zadania Sądu Najwyższego. Powołano za to Wyższy Trybunał Własności Intelektualnej, a także Wyższy Trybunał Antykorupcyjny.

Stanowisko sędziego w Ukrainie zajmowane jest dożywotnio, a przed jego zajęciem kandydaci poddawani są ocenie kwalifikacyjnej – kryteria obejmują uczciwość, etykę zawodową oraz kompetencje. Co więcej, utworzono też Społeczną Radę Uczciwości wspierającą kontrolowanie kandydatów, składającą się z uznanych prawników, ekspertów ds. praw człowieka czy dziennikarzy o wysokiej reputacji i nieposzlakowanej opinii.

Sąd Najwyższy w Ukrainie

Poważne zmiany w wyniku reform dotknęły przede wszystkim Sądu Najwyższego, zwłaszcza pod względem procesów powoływania i odwoływania sędziów. Jest to instancja zapewniająca spójność orzecznictwa, od wyroku której nie można się odwołać. Do zadań Sądu Najwyższego należy również m.in. opiniowanie projektów ustaw dot. sądownictwa, a także wydawanie opinii na temat najważniejszych kwestii, np. zdrady państwa bądź oskarżeń wobec prezydenta. Wśród powołanych struktur SN można wyróżnić też Radę Naukową i Konsultacyjną czy Wielką Izbę Sądu Najwyższego.

Funkcjonowanie ukraińskiego sądownictwa w czasie wojny

Ukraiński wymiar sprawiedliwości przeszedł długą drogę, która miała na celu ułatwienie obywatelom korzystania z pomocy sądów, wzrost zaufania, a także przyspieszenie postępowań. Rezultaty trudno jednak niestety ocenić z powodu trwającej inwazji rosyjskiej na Ukrainę, która stała się też źródłem pytań o to, czy sądy w tym kraju nadal funkcjonują i czy będą zmuszone do przejścia do podziemia.

Jak informował Oleh Tkaczuk, sędzia Izby Cywilnej Sądu Najwyższego Ukrainy w wywiadzie dla Rzeczpospolitej, ukraiński Sąd Najwyższy wciąż spełnia swoje zadania, skupiając się jednak na prowadzeniu spraw w formie zdalnej. Sądownictwo jest też przygotowane do ewentualnej pracy podziemnej, aby zachować ciągłość orzekania. Wspierając Ukraińców w ich walce, w KNSZZ Ad Rem mamy nadzieję, że nie będzie potrzeby, by do tego doszło, a Ukraina wkrótce znów będzie bezpieczna i wolna.

Leave a Reply

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

5 × five =